Wat zit er in deze lessenserie?
Herken, onderzoek en presenteer je eigen nieuws!
- 3 lessen van ±90 minuten
- Voor groep 7 en 8
- Les 1: klassikaal, zonder computer
- Les 2: duo's achter 1 laptop — klassikaal gestuurd via het digibord met de Nep Nieuws Detective app
- Les 3: de Nepnieuws Persconferentie — zelf nieuws maken in Canva en presenteren voor de klas
- Gericht op mediawijsheid & digitale geletterdheid
- Sluit aan bij kerndoelen Digitale Geletterdheid (juli 2025): 22B, 22C, 22D en deels 24C
Waarom deze lessen?
Kritisch kijken naar online informatie
Kinderen groeien op met TikTok, ChatGPT en deepfake-video's. Maar kunnen ze nog onderscheiden wat echt is? In deze lessen krijgen ze de tools om kritischer te kijken naar wat ze online zien — én zelf te ervaren hoe makkelijk het is om mensen op het verkeerde been te zetten.
We leren ze:
- Hoe je media en bronnen beoordeelt
- Hoe AI beelden en teksten beïnvloedt
- Hoe je een nieuwsbericht controleert met de HALT-methode (7 stappen)
- Hoe nepnieuws ontstaat — én hoe je het zelf maakt
eigen app voor les 2
De Nep Nieuws Detective App
Een eigen interactief klasspel: de leerkracht bedient het digibord, leerlingen werken in duo’s achter één laptop. Spannend als een quizspel, maar dan over het herkennen van nepnieuws — met de HALT-methode als instrument.
- De leerkracht start een sessie — leerlingen loggen in met een 6-cijferige code
- Elk duo onderzoekt nieuwsberichten stap voor stap
- De Waarheidsmeter beweegt live mee met hun antwoorden
- Hints zijn beschikbaar (gratis of met kleine puntenaftrek)
- Scorebord op het digibord — wie is de beste detective?
Zo ziet de app eruit
Zo ziet de les eruit
Onderdeel van de app
De Twijfeltoren — 6 soorten nepnieuws
Als leerlingen NEP zeggen, kiezen ze ook het type. Dat levert bonuspunten op én maakt duidelijk hoe nepnieuws werkt.
Satire of grap (bijv. De Speld)
Overdreven titel om kliks te lokken
Echte info verdraaid of uit context
Compleet nep verhaal
Eenzijdig, bedoeld om mening te sturen
Phishing of fraude
Nepnieuws bestaat uit 3 lessen
Lesopbouw
Kies een les voor meer informatie.
Les 1 — 90 minuten — Geen computers
Echt of Nep?
We starten met een actief spel: leerlingen houden een rood of groen kaartje omhoog bij elk voorbeeld. Is het echt of nep? Daarna volgt een gesprek: waarom dacht je dat? We leggen de basis voor de HALT-methode en de Twijfeltoren.
Wat behandelen we:
- Wat is nieuws en wat maakt het betrouwbaar?
- Introductie van de Bronmeter (schaal 1–5)
- Introductie van de Twijfeltoren (6 typen nepnieuws)
- Wat is AI en welke rol speelt het bij nepnieuws?
- Eerste kennismaking met deepfakes en AI-gegenereerde beelden
Werkvormen:
- Kaartspel (rood/groen: echt of nep?)
- Klassikale discussie
- Visuele uitleg over AI, bronnen en media op het digibord
Leerlijnen, werkvormen en kerndoelen (SLO)
Werkvormen
- Kaartspel, klassikale discussie, visuele uitleg op digibord
Leerdoelen
- 22B – Digitale media & informatie: desinformatie herkennen; beïnvloedende technieken analyseren.
- 22D – Artificiële Intelligentie: AI-toepassingen herkennen (deepfakes, AI-tekst) en beperkingen bespreken.
Les 2 — 90 minuten — Duo’s achter 1 laptop
Nieuws checken met de Nep Nieuws Detective App
In les 2 wordt de eigen Nep Nieuws Detective app ingezet: een interactief klassikaal spel waarbij de leerkracht het spel bestuurt via het digibord en leerlingen in duo’s achter één laptop meedoen — spannend en leerzaam tegelijk.
Hoe werkt het?
- De leerkracht start een sessie op het digibord met een 6-cijferige code.
- Duo’s loggen in, kiezen een teamnaam en icoon.
- De leerkracht laadt een nieuwsbericht — het verschijnt tegelijk op alle schermen.
- Een timer telt af: duo’s onderzoeken het bericht stap voor stap.
- Na afloop toont de leerkracht het antwoord op het digibord — wie had het goed?
- Het scorebord toont live de tussenstand van alle teams.
De HALT-methode in 7 stappen
Per bericht doorlopen duo’s het volledige onderzoek:
- Eerste reactie — Hoe voelt dit bericht? Sterke emoties zijn een waarschuwingssignaal.
- Waarom geschreven? — Informeert het, wil het overtuigen, is het satire of oplichting?
- Ken je de bron? — Is het een bekende nieuwssite of een onbekende naam?
- Bestaat de bron echt? — Google de naam van de bron. Bestaat de website echt?
- Klopt het verhaal? — Lees kritisch: kloppen de feiten? Zoek het op via Google.
- Klopt de foto? — Gebruik Google Lens om te checken of de foto bij dit verhaal hoort.
- Jouw oordeel — Is het bericht ECHT of NEP? Bij NEP: welk type (de Twijfeltoren)?
Voorbereiding: twee losse oefeningen
Vooraf kunnen leerlingen (of ter voorbereiding thuis) twee losse oefeningen doen:
- Bron checken — bronnen beoordelen op betrouwbaarheid via de Bronmeter
- Plaatjes check — herkennen of een foto echt of AI-bewerkt is
Puntensysteem: Juist oordeel = +100 punten • Juiste Twijfeltoren-categorie = +50 bonuspunten • Hints gebruiken = puntenaftrek (hint 2: −10 pt, hint 3: −20 pt). Maximaal 150 punten per bericht.
Leerlijnen, werkvormen en kerndoelen (SLO)
Werkvormen
- Klassikaal gestuurd spel met duo-onderzoek; bronnen checken via Google; fotoverificatie via Google Lens
Leerdoelen
- 22B – Digitale media & informatie: bronnen beoordelen; checklists/criteria toepassen (HALT-methode in 7 stappen).
- 22C – Data: herkomst en juistheid nagaan; bewustzijn van eigen datasporen.
- 22D – Artificiële Intelligentie: AI-uitkomsten kritisch evalueren (hallucinaties/bias); AI-beelden herkennen via reverse image search.
Les 3 — 90 minuten — Canva + klassikaal spel
De Nepnieuws Persconferentie
De spanning stijgt in les 3! Elk duo maakt een eigen nieuwsbericht in Canva — echt of nep — en presenteert dat voor de klas. De klas stelt kritische vragen en stemt: is het echt of welk type nepnieuws is het? Wie foept de meeste klasgenoten? En wie doorziet de slimste trucs?
Draaiboek (90 minuten)
Deel 1 — Introductie & Missie (10 min)
- Uitleg van het spel: duo’s kiezen een opdrachtkaartje (Team 1 t/m 14).
- Ze maken in Canva een ‘Video Liggend’ met 2 pagina’s: pagina 1 = teamnummer, pagina 2 = het nieuwsbericht.
- Uitleg Persconferentie: hoe werkt het stemmen? — Echt, A (Verknipt), B (Verzonnen) of C (Oplichting).
- Scorebord: twee kolommen — ‘Beste Makers’ (wie foepte de klas?) en ‘Beste Detectives’ (wie raadde het goed?).
Deel 2 — De Newsroom: Maken in Canva (30 min)
- Duo’s zoeken nieuws op, genereren AI-plaatjes via Magic Media of passen foto’s aan.
- Ze bouwen een geloofwaardige slide: titel, datum, bron, tekst en beeld.
- Opties per opdrachtkaartje: echt nieuws (met nep bron), verknipt nieuws, verzonnen nieuws of oplichting.
- Afronden: presentatie delen met de leerkracht. Laptops dicht!
Deel 3 — De Gesloten Persconferentie (45 min)
Met 14 teams max. 3 minuten per team. Strak bijhouden (timer op bord)! Per duo:
- Stap 1 — Tonen (30 sec): het duo leest titel en tekst voor, de klas kijkt in stilte en let op fouten.
- Stap 2 — Kruisverhoor (1 min): max. 3 kritische vragen van de klas. Het duo antwoordt — en bluft zo nodig.
- Stap 3 — Stemmen (30 sec): aftellen 3, 2, 1 — STEM! Iedereen kiest: Echt / A / B / C.
- Stap 4 — De Bekentenis (1 min): het duo onthult de waarheid en welke truc ze gebruikten.
- Stap 5 — Punten: klas goed? Punt voor de detectives. Klas fout? Punt voor de makers.
Deel 4 — Afsluiting & Prijsuitreiking (5 min)
- Masterminds: het duo met de meeste punten als ‘Makers’ (wie foepte de klas het vaakst?)
- Hoofddetective: wie of welk groepje had de meeste punten met raden?
- Afsluitende vraag aan de klas: “Wat vonden jullie vandaag het moeilijkst te herkennen zonder Google erbij?”
Leerlijnen, werkvormen en kerndoelen (SLO)
Werkvormen
- Creatief maken in Canva; rollenspel (journalist & detective); klassikale persconferentie met stemronde; reflectiegesprek
Leerdoelen
- 22B – Digitale media & informatie: beïnvloedende technieken ontleden (framing, clickbait, bron manipulatie) door ze zelf toe te passen.
- 24C – De gedigitaliseerde wereld (deels): maatschappelijke impact van desinformatie bespreken; kansen en risico’s van AI-beelden en nepnieuws.
- 22D – Artificiële Intelligentie: AI-manipulatie herkennen (beeld/audio/tekst) en grenzen bespreken.
Waarom deze lessen?
SLO Kerndoelen & Leerlijn
Deze lessen sluiten aan op de nieuwe kerndoelen Digitale Geletterdheid (juli 2025).
| Les | Titel | Kerndoelen (SLO) | Werkvormen |
|---|---|---|---|
| 1 | Echt of Nep? Geen computer |
22B Desinformatie herkennen & technieken 22D AI-toepassingen herkennen |
Kaartspel, klassikale discussie, visuele uitleg |
| 2 | Nep Nieuws Detective App Laptop vereist |
22B Bronnen beoordelen; HALT in 7 stappen 22C Herkomst/juistheid; datasporen 22D AI-resultaten kritisch beoordelen |
Klassikaal app-spel, duo-onderzoek, Google & Google Lens |
| 3 | Nepnieuws Persconferentie Canva + klassikaal |
22B Beïnvloedende technieken toepassen & herkennen 24C Maatschappelijke impact (deels) 22D AI-manipulatie herkennen |
Creatief maken in Canva, persconferentie, stemronde |
Deze lessen boeken?
Beschikbaarheid & Contact
Deze lessenserie is beschikbaar als:
- Volledige reeks (3 × 90 minuten)
- Losse workshop (1 of 2 lessen)
- Aanpasbaar op maat voor jouw groep
Neem contact op via info@schermhelden.nl
Digitale wijsheid
Lupker voor de klas
Mark Lupker presenteert nieuwe media op een enthousiaste en vrolijke manier aan de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs!
Mark Lupker (51) is een creatieve allrounder uit Amsterdam met ruim 20 jaar ervaring in de creatieve sector. Hij werkte bij EMI Music aan online campagnes voor artiesten als André Hazes en Anouk, en richtte in 2003 zijn eigen bureau Lupker Creative Services op. Sindsdien deed hij projecten voor onder meer MTV, Amsterdam UMC en diverse maatschappelijke organisaties.
Tegenwoordig richt Mark zich op videoproductie, grafisch ontwerp en onderwijs. Hij maakte films voor scholen en BSO’s en ontwikkelde in 2024 het digitale lespakket Schermhelden, waarmee hij kinderen kennis laat maken met creativiteit, technologie en AI.
Meer informatie op: www.lupker.nl
Wat is nog echt in de tijd van kunstmatige intelligentie?
Klaar om de waarheid te ontdekken?
Laat kinderen media niet alleen gebruiken, maar ook begrijpen. Boek de Schermhelden Mediawijsheid-lessen en maak ze weerbaar in een wereld vol AI en nepnieuws.
Nepnieuws? Niet met deze helden.
Boek nu!